Nhìn lại quá khứ, tôi nhận ra mình đã học và từng kinh doanh rất sớm. Từ khi còn là một cậu bé, mỗi mùa hè tôi đều được Bố Mẹ đưa về quê ngoại chơi, ở đó, tôi sống trong nhà của Bác mình, nhà Bác tôi kinh doanh cám gạo và tôi đã được học những bài học kinh doanh đầu tiên ở đó. Buổi sáng tôi thường dậy và giúp Bác mình dọn đồ ra ngoài, thi thoảng tôi cân giúp bác, tính tiền cho khách hàng. Máu kinh doanh ngấm vào tôi lúc nào không hay, cho đến một ngày học cấp 3 tôi nói với Bố Mẹ rằng :”Con sẽ học kinh doanh giống Bác Lan và chị Ngọc” – đó là tên của hai người Thầy dạy kinh doanh đầu tiên của tôi.

Tôi nhớ năm lớp 7, khi đó internet bắt đầu xuất hiện và đám trẻ chúng tôi bắt đầu chơi những game nhập vai như MU (một game nhập vai hàng ngày bạn đi luyện level, tăng sức mạnh, đến một cấp độ nào đó bạn reset và bạn lại mạnh hơn – cứ như vậy bạn rèn luyện mỗi ngày), trong game đó có những đồ vật giá trị mà những người chơi khác săn tìm, ví dụ: một cuốn sách phép thật, một chiếc gậy… Và tôi nhớ mình đã bán một cuốn sách với giá 10,000đ, một cái gậy giá 20,000đ, sau đó chúng tôi chơi hơi gian lận một xíu, chúng tôi dùng thủ thuật và nhân bản những bộ đồ giá trị và bán chúng cho người cần. 

Không chỉ có MU, sau này chơi võ lâm truyền kỳ (một dạng game nhập vai khác) tôi cũng bán những đồ giá trị trong đó. Và đến ngày sinh viên, tôi bán đồ thời trang, cho thuê đồ du lịch, bán combo dịch vụ, bán giải pháp truyền thông cho công ty du lịch…vv 

Tới khi học kinh doanh tôi mới thấy mình đã làm kinh doanh từ rất sớm, nhưng những công việc kinh doanh của tôi gặp sai lầm, thường không phát triển thực sự mạnh và bền vững là do tôi không hiểu đúng bản chất của một công việc kinh doanh. Tôi nghĩ mình chỉ cần taọ ra một thứ gì đó và bán cho người cần. Điều đó không sai, nhưng chưa đầy đủ, và chính lý do đó khiến công việc kinh doanh của tôi chưa phát triển.

Công việc kinh doanh gồm 3 bước

Tôi học được của người Cha giàu Keith J.Cunningham về bản chất của công việc kinh doanh thực chất chỉ có 3 bước:

  1. Tìm kiếm những gì mà mọi người mong muốn
  2. Đi lấy nó (hoặc tạo ra nó) 
  3. Đưa nó cho họ

Đơn giản như vậy thôi và tôi chỉ làm sai thứ tự, thiếu một bước quan trọng thôi cũng dẫn đến việc kinh doanh của tôi không thành công: tôi không tập trung vào những gì mọi người mong muốn, mà thường tập trung vào những khả năng mà tôi có.

Nói cách khác: tôi không tập trung vào vấn đề của thị trường (khách hàng) mà tập trung vào sản phẩm/dịch vụ của mình. Tôi vô tình đã nhốt mình ở trong một chiếc hộp: kinh nghiệm, kỹ năng, kiến thức mà tôi có (think inside the box) thay vì nhìn vào vấn đề của thị trường và tìm kiếm (hoặc tạo ra) giải pháp để giải quyết vấn đề cho người khác (think outside the box). 

Bài học sau nhiều lần kinh doanh không thành công của tôi là : “Công việc của người làm kinh doanh là tìm kiếm và giải quyết những vấn đề của người khác – và được trả công bởi điều đó”. 

Bác tôi giải quyết vấn đề cho những người muốn mua cám, gạo bằng cách mua của người cung cấp và bán cho người cần. Tôi biết rằng những người chơi game khác như mình cần những cuốn sách phép thuật giá trị và tôi đi nhặt nó, trao đổi để có nó và bán cho họ. 

Aha! Kể từ khoảnh khắc đó tôi đã chính thức thoát ra khỏi “chiếc hộp tư duy chập hẹp” (think inside the box) đã nhốt mình, một chân trời rộng lớn đã mở ra, tôi lựa chọn cho mình một thị trường, tập trung tìm kiếm vấn đề mà họ đang gặp phải, sau đó thiết kế một gỉai pháp để giải quyết vấn đề đó, không ngừng nâng cấp nó tốt hơn mỗi ngày. Tôi tin chắc mình sẽ không thất bại nữa, tôi đã nhận ra sai lầm, cũng từ một câu nói khác của Keith J.Cunningham : “Hầu hết những người doanh nhân thất bại không phải vì kém cỏi, hay không làm việc. Mà bởi vì họ làm sai thứ tự, dẫn đến hết nguồn lực trước khi họ đạt được thành công”. Aha! Đó chính xác là sai lầm mà tôi đã mắc phải từ khi biết kinh doanh đến giờ, đặc biệt là sai lầm năm 2019 khi tôi mở công ty đầu tiên làm về truyền thông.

Thứ tự đúng là gì?

Khi mở công ty truyền thông, tôi đầu tư tiền, thuê người làm một ekip media chuyên nghiệp, đi quay phim và mong có khách hàng. Nhưng tôi đã sai thứ tự. Khi tôi đầu tư một khoản tiền lớn đi học kinh doanh của những người thầy ở Việt Nam và trên Thế giới, tôi làm đúng thứ tự và việc kinh doanh của tôi trở nên dễ dàng, tôi không cần phải bỏ vốn, không phải kêu gọi nhà đầu tư, cũng không cần đội nhóm lớn để bắt đầu. Thứ tự đúng như sau:

  1. Ngách
  2. Kết quả
  3. Giá
  4. Sản phẩm/dịch vụ
  5. Kênh

Ngách

Đầu tiên bạn cần phải lựa chọn cho mình một thị trường ngách và khảo sát thật kỹ “VẤN ĐỀ” mà thị trường đó đang gặp phải. Ngoài kia có hàng tỷ người thì có tới hàng tỷ vấn đề, hầu hết mọi người đều đang gặp một vấn đề gì đó trong cuộc sống của họ. Việc của chúng ta là tìm hiểu, hỏi, nghiên cứu vấn đề đó.

Và cách làm thông minh là đừng ngay lập tức nhảy vào một thị trường có quá đông đối thủ cạnh tranh (thị trường đỏ) khi bạn còn nhỏ, hãy chọn cho mình một thị trường hẹp, ít đối thủ cạnh tranh và bạn dễ dàng trở thành đơn vị số 1 ở đó (thị trường đại dương xanh). Tôi sẽ nói về cách để tạo ra thị trường đại dương xanh ở phần dưới.

Kết quả

Tiếp tới bạn cần xác định xem: đâu là KẾT QUẢ mà thị trường mong muốn. Điểm A nơi khách hàng đang ở, điểm B là kết quả nơi khách hàng muốn tới, và vấn đề là rào cản khiến họ không đến được nơi họ muốn. Việc của bạn là loại bỏ rào cản (vấn đề) đó giúp họ.

Giá 

Sau đó, bạn cần biết số tiền mà thị trường đó sẵn sàng bỏ ra. Họ sẽ chi trả 1 triệu đồng, 10 triệu đồng, 100 triệu đồng hay 1 tỷ, 10 tỷ… để giải quyết vấn đề đó? Cùng một vấn đề, nhưng mỗi phân khúc khách hàng sẽ có mong muốn khác nhau, ví dụ khi tôi còn trẻ, tôi muốn đi du lịch Sapa, tôi cần tiết kiệm tiền nên tôi sẽ chỉ ở nhà nghỉ giá 200,000đ/đêm, còn những người giàu họ sẽ ở khách sạn 5 sao, resort giá gấp vài chục lần như Topas 5,000,000 – 7,000,000đ/đêm.

Sản phẩm/dịch vụ

Khi bạn biết số tiền mà khách hàng sẵn sàng trả, bạn mới quyết định sẽ tạo ra sản phẩm tương xứng để đưa cho họ.

Kênh

Cuối cùng mới là lựa chọn kênh phân phối, kênh truyền thông, marketing.